مروري بر اثرات قلبي عروقي زعفران و مواد مؤثره آن

admin admin

چكيده
گياه زعفران با نام علمي (Crocus sativus L)از خانواده Iridaceae ،داراي كاربردهاي فراواني در دنيا و به ويژه ايران مي باشد. علاوه بر كاربرد آن به عنوان رنگ و اسانس، زعفران داراي خواص و كاربردهاي دارويي و درماني متعددي مي باشد.كلاله زعفران حاوي بيش از 150 ماده شيميايي بوده كه از ميان آنها كروسين، پيكروكروسين و سافرانال در ايجاد اثرات فارماكولوژيك زعفران نقش مهم تري دارند. اثرات مفيد زعفران و مواد موثره آن دربافت هاي مختلف بدن چون سيستم عصبي مركزي، دستگاه گوارش، كبد، كليه، قلب و عروق، سيستم خون ساز ، سيستم ايمني، چشم و سيستم اندوكرين در مطالعات درون تني و برون تني مشاهده شده است.                                   خواص درماني متعددي براي زعفران و مواد موثره آن ذكر شده است كه از جمله مي توان به اثرات ضد افسردگي، ضد اضطراب وخواب آوري، ضد تشنج، شل كنندگي عضلات، ضد درد و ضد التهاب، آنتي اكسيدان، آنتي آلزايمر، ضد تومور، پايين آورنده قند و چربي خون و ضد سرفه اشاره نمود. مشخص شده است كه زعفران داراي اثرات حفاظت كنندگي در سيستم قلبي عروقي مي باشد. مطالعات متعدد فارماكولوژيك نشان داده اند كه زعفران داراي اثرات ضد آريتمي و ايسكمي قلبي، تعديل كننده فشارخون، آنتي اسكلروتيك و آنتي آپوپتوتيك در بافت قلب و عروق مي باشد. در اين مقاله مروري به تأثير زعفران و مواد مؤثره آن بر روي سيستم قلبي عروقي اشاره خواهد شد.

واژههاي كليدي: زعفران، سافرانال، عروق، فشار خون، قلب، كروستين، كروسين

 

مقدمه:

گياه زعفران با نام علمي ( Crocus sativus L)از خانواده Iridaceae ،گياهي است علفي، بدون ساقه و پايا كـه در اسپانيا، فرانسه، يونان و به طور وسيعي در نـواحي مركـزي و شـرق ايـران پـرورش داده مـي شـود.مهم ترين تركيبات موجود در كلاله گياه زعفران عبارت اند از : كارتنوئيدها (ماننـد كروسـتين، كروسـين، آلفـا كاروتن، ليكوپن، زآگزانتين)، آلدئيدهاي مونوترپن (ماننـد پيكروكروسـين پيكروكروسـين و سـافرانال)، مونوترپنوئيـدها (مانند كروكوسانتينها)، ايزوفرون ها و فلاوونوئيدها. كاروتنوئيدها مانند كروستين و كروسين عمده ترين تركيبات ايجاد كننـده رنـگ در زعفـران مـي باشـند و آلدئيـدهاي مونـوترپن عامـل طعـم تلـخ و مولـد بـوي زعفـران مـي باشـند.                       علاوه بر كاربرد زعفران به عنوان اسـانس در صـنايع مختلـف، زعفـران داراي خواص و كاربردهاي دارويي و درماني متعددي مي باشد. در طب سنتي به برخي از اثـرات مفيـد زعفـران اشـاره شده است. زعفران به عنوان عامل سقط آور، كاهنده تب، ضد درد، خلـط آور، آنتـي اسپاسـموديك، آرام بخـش، هـضم كننده و قابض در طب سنتي معرفي شده است.همچنين مطالعات متعدد فارماكولوژيك كاربردهاي فراواني را براي زعفـران و مـواد مـؤثره آن ذكـر نمـوده انـد كـه مـي تـوان بـه اثـرات ضـد خـواب آوری  و اضـطراب، ضـدافسردگي،              ضد فشارخون شل كننـدگي عضلات ،ضد تشنج ،  ضد درد و ضـد التهـاب اثـر بـر قـواي جنسي، آنتي اكسيدان ،تأثير بر ايمنـي سـلولار و
همورال،تقويت حافظه و يادگيري،اثر بر آلزايمر،ضد تومـور ، حفاظت کننده قلبی،پايين آورنـده قنـد و چربـي خـون ،اثـر بـر سـندروم محروميـت از مـورفين و ضد سرفه اشـاره نمـود. از آن جايي كه زعفران داراي خواص بلقوه اي چون اثرات آنتي اكسيداني، ضدالتهابي و كاهندگي كلسترول خون مي باشـد از اين رو در حفظ سلامت قلب و عروق نقش به سزايي دارد. به طوري كه مطالعات نشان داده اند كه در مردم كـشورهاي مديترانه كه مصرف روزانه زعفران در آن ها بالاست (به صورت افزودني جهت بهبود طعم و رنگ غذا خصوصاً بـرنج)،
ميزان شيوع بيماري هاي قلبي عروقي كمتر مي باشدبا توجه به اثرات مفيد فراوان زعفران و مواد موثره آن، در اين مقاله مروري به معرفي اثـرات آن بـر روي سيـستم قلبـي عروقي خواهيم پرداخت.

تأثير زعفران بر روي بافت قلب در طب سنتي :

در طب سنتي ذكر شده است كه زعفران قادر است سلامت قلب و عروق را تأمين نمايد. همچنين از زعفران بـه عنوان عامل كارديوتونيك نام برده شده و نيز از اين گياه در درمان تپش قلب استفاده مي شده اسـت.

تأثير زعفران بر روي بافت قلب و عروق در طب نوين :

اثرات ضد آريتمي و ضد ايسكمي زعفران و مواد مؤثره آن
در بررسي اثرات قلبي عصاره ي آبي- الكلي زعفران بر روي خوكچه هنـدي، عـصاره بـه طـور معنـي داري تعـداد ضربان و قدرت انقباضي قلب را كاهش داد و بين غلظت هاي مختلف عصاره و اثر آن بر روي عوامـل مـذكور ارتبـاط معكوس مشاهده گرديد. اين نتايج نشان دهنده اثرات مهاركنندگي قوي عصاره آبي- الكلي زعفران روي كانـال هـاي كلسيمي قلب ميباشد همچنين در يك مطالعه ديگر اين نتيجه حاصـل شـد كـه عصاره هيدروالكلي زعفران داراي اثرات حفاظتي بر روي گره دهليـزي بطنـي در درمـان آريتمـي هـاي فـوق بطنـي مي باشد،     نيز در اين مطالعه به نقش نيتريك اكسيد در واسطه گري اثر زعفران بر روي خـواص الكتروفيزيولـوژي گـره دهليزي بطني اشاره گرديد همچنين به نقش حفاظتي كروسين (20mg.kg درروز به مدت 21 روز)
بر روي آريتمي شديد ايجاد شده بر اثر پرفيوژن قلبي در رت اشاره شده است. مكانيسم اثـر كروسـين ممكـن است به دليل تثبيت و يا حتي تقويت سيستم دفاع آنتي اكسيداني بدن باشد. از اين رو كروسين در درمان يا پيـشگيري از آريتمي در بيماران با بيماري هاي ايسكمي قلبي احتمـالا مفيـد اسـت.همچنـين در (20mg.kgدر روز بـه مـدت 21 روز) مطالعه ديگري به اثر حفاظت كننده قلبي كروسين اشاره شده است. كروسين در سميت قلبي ايجاد شده با ايزوپروترنول با تثبيت وضعيت رداكس سلول كه در اثر ايزوپروترنول دچار اخـتلال شـده است،  از طريق بهبود سيستم دفاع آنتي اكسيداني بدن، كنترل تشكيل ليپيد پراكسيد و تعديل فعاليت آنزيمهـاي -CK MB و LDH عمل مي كند مطالعه ديگري به اثر ضد ايسكمي سافرانال در مـدل ايـسكمي رپرفيوژن اشاره نموده است. سافرانال سبب كاهش اندازه ناحيه آنفاركت، افزايش عملكرد بطن چپ و تعـديل وضـعيت هموديناميك ميوكارد قلب شده است. نيز سافرانال سـبب افـزايش فـسفريلاسيونAkt/GSK_3b/eNOS و كـاهش بیان پروتئین IKK_b/NFkb  شده است .

تأثير زعفران و مواد مؤثره آن در هيپرتروفي قلبي :

مشخص شده است كه كروستين در هيپرتروفي قلبي القا شده با نوراپي نفرين با مهار پراكـسيداسيون چربـي هـا و بهبود فعاليت آنزيم هاي آنتياكسيدان كاتالاز، سوپراكسيد دسموتاز و گلوتاتيون پراكـسيداز اثـر حفـاظتي ايجـاد نمـوده است.

تأثير زعفران و مواد مؤثره آن بر روي فشارخون:

در مطالعه هاي نشان داده شده است كه عصاره آبي و الكلي گلبرگ زعفران، داراي اثر مهاري بـر روي پاسـخ هـاي انقباضي وازودفران رت و ايلئوم خوكچه هندي القاء شده با تحريك ميدان الكتريكي است و به صورت وابـسته بـه دوز سبب كاهش فشارخون ميگردد.همچنين مشخص شـده اسـت كـه عـصاره آبـي زعفـران و تركيبات مهم آن (كروسين و سافرانال) در  رت هاي نرمال و داراي فزوني فشار خون داراي اثرات كاهندگي فشار خون وابسته به دوز مي باشند و از بين كروسين و سافرانال به نظر مي رسد كه سافرانال تاثير بيـشتري در كاهنـدگي فـشار خون نسبت به كروسين دارد، در اين مطالعه اثر ضد فشارخوني كروسين در رت هاي داراي فزوني فـشار خـون بيـشتر از رت هاي نرمال ميباشد.در تحقيقات ديگـري كـه جهـت بررسـي اثـر عـصاره آبـي زعفران، كروسين و سافرانال در تجويز مزمن بر فشارخون ايجادشده با دزوكسي كورتيكواسترون استات- سديم كلريـد در رت انجام شد مشخص گرديد كه اين تركيبات سبب كاهش ميانگين فشارخون سيستولي در رت هـاي داراي فزونـي فشارخون به صورت وابسته بـه دوز مـي شـوند. در حـالي كـه ايـن اثـر در رت هـاي داراي فـشارخون نرمـال مـشاهده نشد همچنـين مشخص شده است كه كروستين سبب تعديل وضعيت فشار خون و سنتز مدياتورهاي التهابي در قلـب پـس از شـوك هموراژيك در رت ميگردد. نتايج نشان دادند كه كروستين آبشار التهابي را با مهار توليـد گونـه هـاي فعـال اكـسيژن،
بلوك ميكند و سبب تعديل فعاليت سوپر اكسيد دسموتاز در قلب آسيب ديده ناشي از خون ريزي مي شـود.
در تحقيق ديگري مشاهده شده است كـه كروسـن دارای اثرات تعدیل كنندگي بر روي افت فشارخون و افزايش ضربان قلب ايجادشده با ديازينون (يكي از سموم ارگانوفسفره) مي باشد. به طوريكه مصرف هم زمان كروسين با ديازينون به مدت چهار هفته سبب جبران افت فشارخون و افزايش ضربان قلب در رت گرديد. در حالي كه تأثير كروسين به تنهايي بـر روي فـشارخون مـشابه گـروه كنتـرل بـود.

تأثير زعفران و مواد مؤثره آن در آترواسكلروز:
در مطالعات متعددي اثر ضد آترواسكلروز زعفران و مواد موثره آن بررسي شده اسـت و مكانيـسم هـاي زيـادي از جمله اثر ضد چربي، ضد انعقادي، مهار تجمع پلاكتي، مهار تشكيل اجسام كف آلود ، مهار بازجـذب ليپـوپروتئين هـاي اكسيده شده و مهار بيان                            فاكتورهاي چسبندگي، مهار القاي آپوپتوز سلول اندوتليال و غيره در بهبـود و حفـظ سـلامت عروق زعفران دخيل هستند. به عنوان مثال در مطالعه هاي مشخص شد كه كروسين به صورت وابسته به غلظت توانسته است از افزايش غلظت كلسيم داخل سلولي القاء شده توسط H2O2 در سلول هاي اندوتليال آئـورت گـاوي (BAECs)ممانعت به عمل آورده و اثر ضد اسكلروز خود را با افزايش نسبت بيان Bcl2/Bax       در اين سلول ها ايفـا مـيكنـد و در نتيجه سبب مهار آپوپتوز سلول هاي اندوتليال آئورت گاوي شده كه نقش مهمي در شروع و پيشرفت آترواسكلروز دارند
همچنين در مطالعه بررسي اثر پيشگيري كننده كروسين بر روي آپوپتـوز سـلولي القـاء شـده بـا H2O2 در سلول هاي اندوتليال آئورت گـاوي، نتيجـه گيـري شـد كـه كروسـين در بيمـاري هـاي قلبـي عروقـي مثـل آترواسكلروز و فزوني فشارخون جايگاه ويـژه اي دارد  مطالعـات ديگـر نـشان داد كـه زعفـران و كروسين با كاهش بارز كلسترول و تري گليسيريد و ليپوپروتئينهاي با دانسيته كم (LDL)در رت هاي تحت درمان با رژيم غذايي غني از كلسترول و نيز افزايش ليپوپروتئين بـا دانـسيته بـالا (HDL( از اثـرات سـوء چربـي بـالا در بـدن جلوگيري ميكند. از طـرف ديگـر كروسـين بـا جلوگيري از تكثير سلولهاي عضله صاف آئورت در جلوگيري و درمان آترواسكلروز مي تواند مفيـد باشـد  .نيز مطالعات نشان داده اند كه كروسين توانسته است سبب مهار آترواسكلروز در بلدرچين شود. بررسي هـا نشان داد كروسين اين اثر را از طربق ماكروفاژها و نيز مهار جذب LDL اكسيد شـده و بـه دنبـال آن، مهـار تـشكيل سلول هاي كف آلود انجام داده است.                    در مطالعه ديگري به اثر آنتي اسكلروتيك كروستين با مهـار چسبندگي لكوسيت القاء شده توسط محصولات نهايي گليكاسيون پيشرفته به سلولهاي اندوتليال عـروق (BAECs) اشاره شد.نيز در مطالعه ديگري نشان داده شد كه كروسـتين سـبب مهـار تكثيـر سـلول هاي عضله صاف آئورت گاوي از راه مهار مسير سيگنالينگ 2/ERK1 گرديد و از اين طريق اثر حفاظت كننـدگي در برابـر آترواسكلروز عروق را ايجاد نمود.
در ارتباط با اثر ضد انعقادي زعفران و مواد موثره آن تحقيقات زيادي صورت گرفته است. تـأثير زعفـران بـر روي مدت زمان خونريزي، تجمع پلاكتي، فاكتورهاي دخيل در روند انعقاد بررسي شده است . به عنوان مثال ديده شـده كـه كلاله زعفران سبب مهار تجمع پلاكتي القا شده با ADP ،اپي نفرين و كلاژن در پلاكت هاي انسان شـده اسـت. نيـز اشاره شده كه كروسين سبب طولاني شدن مدت زمان انعقاد خون، مهارتجمع پلاكتي و پيشگيري از تشك يل ترومبـوز در مطالعات حيواني ميگردد. همچنين ذكر شده است كه پياز زعفران واريتـه Cartwrightianus حـاوي فاكتورهـاي مهاركننده و القاكننده پلاكتي است. در مطالعه باليني كه بر روي داوطلبين سالم انجام گرديده است ، مـشخص شـدكه 200mgkg-1 و 400 ،بـه مـدت يـك هفتـه تـأثيري بـر روي سيـستم انعقـادي ندارنـد

تأثير زعفران و مواد مؤثره آن بر روي آپوپتوز سلول هاي قلبي عروقي:
مطالعات درون تني و برون تني به تأثير آنتي آپوپتوتيك زعفران و مواد مؤثره آن در سيستم قلبـي عروقـي اشـاره ميكند.
از راه داخل صفاقي سبب محافظت قلب رت در برابر آپوپتوز ايجاد شده با ديازينون شده است. كاهش ليپيد
day.1 -تأثير زعفران و مواد مؤثره آن بر روي آپوپتوز بافت قلب مشخص شده است كه مصرف كروسين ( kg.mg
پراكسيداسيون غشاي بافت قلب، افزايش ميزان گلوتاتيون، افزايش نسبت Bax/Bcl2 ،كـاهش آزادسـازي سـيتوكروم
سي به داخل سيتوزول و مهار فعالسازي كاسپاز 3 در قلب رت از جمله مكانيسمهاي دخيل در اثرات آنتي آپوپتوتيـك
كروسين در آپوپتوز ايجاد شده در اثر تجويز تحت مزمن ديازينون در قلـب رت شـناخته شـده انـد ,.al et Razavi.(
2013)
تأثير زعفران و مواد مؤثره آن بر روي آپوپتوز عروق
مشخص شده است كه كروسين با افزايش نسبت بيان Bax/Bcl2 سبب مهار آپوپتوز سلول هاي انـدوتليال آئـورت
گاوي القاء شده با H2O2 شده است. در بررسي ديگري كه بر روي سلولهـاي انـدوتليال آئـورت گاوي (BAECs)انجام گرديد، مشخص شد كه كروسين اثر پيشگيري كننده بـر روي آپوپتـوز سـلولي القـاء شـده بـا H2O2 دارد. كروسين از تغييرات مورفولوژيك سلولي ايجاد شده در اثر آپوپتوز القـاء شـده بـا H2O2 كه به صورت متراكم شدن هسته، ايجاد جوانه در سطح غشاء و تشكيل اجسام آپوپتوتيك ميباشـد، بـه صـورت
معني داري جلوگيري نموده است. همچنين در گروه دريافت كننده كروسـين µm 10 ،حالـت نردبـانیDNA (Ladder) مشاهده نشده است نيز به نقش حفاظت كننـدگي كروسـتين در آپوپتـوز ايجـاد شـده بـا محصولات نهايي گليكاسيون پيشرفته در سلول هاي اندوتليال آئورت گاوي اشاره شده اسـت. كروسـتين اثـر حفـاظتي خود را با كاهش توليد گونه هاي فعال اكسيژن و كاهش غلظت كلسيم داخل سلولي اعمال نمـوده اسـت.مطالعه ديگري كه بر روي كشت سلولهاي اندوتليال جداشده از وريد نافي انسان انجام گرفته است بـه تأثير آنتي آپوپتوتيك كروستين در آپوپتوز القا شده با غلظت بالاي گلوكز از طريق افزايش فعاليت فرم فـسفريله Akt، افزايش توليد نيتريك اكسيد و تنظيم افزايشي جبراني eNOS شده است.

اين مطالعه نيز مانند مطالعه قبلي نـشان داد كه كروستين نقش پيشگيري كننده در حوادث قلبي عروقي ناشي از ديابت را ايفا ميكند.
تأثير زعفران و مواد مؤثره آن بر روي پاسخ هاي انقباضي و اتساعي عروق:
نشان داده شده است كه زعفران ميتواند جريان كلسيم القاء شده به وسيله نوراپي نفرين و كلرور پتاسيم در آئورت جدا شده رت را به صورت وابسته به دوز مهار نمايد كه احتمالاً ناشي از اثر آنتاگونيستي زعفـران بـر روي كانـال هـاي كلسيمي است.                      همچنين مشخص شده است كه كروستين (30,15mgkg_1)به دوز و به ميزان قابل توجهي اتساع وابسته به اندوتليال آئورت سينه اي در خرگوش هاي با كلسترول بـالا را بـه حـد كنترل ميرساند. مكانيسم عمل كروستين احتمالاً از طريق افزايش فعاليت آنزيم نيتريك اكسايد سنتاز اندوتليال عروق و افزايش توليد نيتريك اكسيد (NO )مي باشد. همچنين در سلول هاي اندوتليال آئورت گاوي، كروستين با غلظت هاي 0/1 ،0 و10 مايكرو مولار قادر مي باشد كاهش توليد NO و تنظيم جبراني كاهشي ميزان بيان و فعاليت eNOS در اثر LDL اكسيدشده را جبران و به حد نرمال برساند.

 

نتيجه گيري
با توجه به شواهد و مدارك ذكر شده، زعفران و مواد مؤثره آن به ويژه كروسين، كروسـتين و سـافرانال داراي آثـار حفاظت كنندگي و     تعديل كنندگي بر روي آسيب هاي قلبي عروقي در مطالعات درون تني و برون تني مـي باشـند. ايـن خواص مطلوب، نويد بخش حضور آن در آينده به عنوان عامل درماني در بيماري هاي قلبي عروقـي مـيباشـد. جهـت تحقق اين امر، به آزمايشات باليني و مطالعات سم شناسي بيشتري نياز است.

 

نویسندگان :بي بي مرجان رضوی،محسن ایمن شهیدی             خلیل آبنوس و حسین حسین زاده

دسته بندی بلاگ
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرداخت آنلاین

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از آخرین پیشنهادها و تخفیف های ما زودتر از بقیه با خبر شوید!
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت