بررسی تأثیر کپسول خوراکی زعفران بر شدت درد فاز فعال مرحله اول زایمان

admin admin
  1. مقدمه

درد، تجربه حسی ناخوشایندی است که کنترل و تسکین آن، یکی از اجزاء مهم مراقبت های بهداشتی را تشکیل می دهد (1، 3). درد زایمان یکی از شدیدترین انواع شناخته شده درد است که با وجود استفاده از راه های مختلف تسکین درد ،همچنان به عنوان یکی از معضلات بهداشتی درمانی اغلب کشورها باقی مانده است (2، 3). برای اغلب زنان نخست زا ،درد ناشی از انقباضات رحمی اکثرا از حد انتظار فراتر می رود و برای بسیاری از زنان، درًد زایمان و زایمان به عنوان دردناک ترین تجربه در سراسر زندگی باقی می ماند (3). درد بیش از حد در مادر باعث تشدید  ترس و اضطراب در هنگام زایمان، تحریک سیستم اعصاب سمپاتیک و افزایش آزاد شدن اپی نفرین، نور اپی نفرین و کورتیزول و در نهایت منجر به کند شدن سیر زایمان و افزایش عوارض جنینی و نوزادی می شود (4، 5). درد زایمان از مهم ترین عوامل سوق دهنده زنان باردار به سوی زایمان سزارین است و ترس غیر عادی از درد زایمان به عنوان اندیکاسیون جدیدی برای زایمان سزارین درآمده است (0) که علاوه بر عوارض مادری و نوزادی، نیازمند امکانات تخصصی تر و هزینه بیشتر می باشد (7). آمار سزارین در دهه گذشته در بسیاری از مناطق ایران و جهان افزایش قابل توجهی داشته است (8). بر اساس مطالعه محمدبیگی و همکاران (2009)در ایران ،65-50  درصد زایمان ها به شیوه سزارین انجام می شود (1). در مطالعه بدیعی اول و همکاران (2013)، شیوع کلی زایمان سزارین در استان خراسان رضوی 52 درصد بود (16). میزان مورد انتظار زایمان سزارین طبق توصیه سازمان جهانی بهداشت برای سال 2010، حداکثر تا 15 درصد قابل توجیه است (8، 9)، بنابراین میزان سزارین در ایران و در استان خراسان رضوی ،4-3برابر حد استاندارد جهانی    می باشد.

در مطالعه نشاط و همکار (2010)در مشهد بیشترین دلیل تمایل مادران به زایمان سزارین (59%)، ترس از درد زایمان بود (11). نگهبان و همکاران (2006) نیز گزارش کردند که 93 درصد زنان باردار از زایمان می ترسند و بیش ترین دلیل ترس از زایمان، ترس از درد آن (68/3%) می باشد (12).

امروزه روش های دارویی گوناگون بی دردی برای کاهش درد زایمان استفاده می شود که همگی با موربیدیته و حتی مرگ و میر بیمار ارتباط دارند (3، 13). از جمله داروهای مورد استفاده، مخدرهای سیستمیک می باشد که به طور رایج جهت کاهش درد زایمان استفاده می شوند. این داروها در کنار آثار ضد دردی، باعث تهوع، استفراغ و خواب آلودگی مادر و دپرسیون تنفسی نوزاد در زمان تولد، خواب آلودگی و اشکال در شیردهی می شوند (14).

همچنین در مادرانی که با فاصله کمی از زایمان، داروی بی دردی دریافت می کنند، توانایی زور زدن فعال در هنگام زایمان کاهش می یابد و این امر، خود منجر به مداخلات و عوارض بعدی در مادر و نوزاد می شود. بنابراین جستجو برای یافتن دارویی که بتواند با عوارض جانبی کمتر، اثرات ضد درد،شادی آور و آرام بخش داشته باشد، می تواند یک آرمان در علم مامایی باشد. با توجه به مطالعات امروزه بر روی گیاهان دارویی مختلف در کاهش درد زایمان و همچنین کاربردهای فراوان این گیاهان در طب سنتی، به نظر می رسد این داروها بتوانند جایگزین مناسبی در این زمینه باشند. از جمله این گیاهان ،زعفران می باشد که در طب سنتی و مطالعات امروزی به اثرات مسکن و ضد دردی آن بسیار اشاره شده است (15).

“کراکوس ساتیووس”1 گیاهی از خانواده زنبقیان می باشد که به نام “زعفران” معروف است. مهم ترین اجزاء سازنده کلاله زعفران شامل کروسین، کروستین2، آلفا کاروتن3، آنتوسیانین4، لیکوپن5، زیگزانتین0، تانن7، منوتراپن آلدهیدها8 )مانند :

پیکروکروسین و سافرانال، منوتروپنوئید، ایزوفرون ایزوفرون ها و فلاونوئیدها می باشد. ترکیباتی از زعفران که واجد اثرات فارماکولوژیک می باشند، مواد تلخی هستند که از سافرانال و پیگمان های مربوط به کاروتنوئید کروسین مشتق می شوند (15-17).

 

زعفران در گذشته جهت برطرف کردن گرفتگی های عضلانی، اختلالات قاعدگی و همچنین به عنوان آرام بخش، مسکن و ضد درد، محرک جنسی، ضد افسردگی، ضد التهاب، پایان دادن به بارداری، خونریزی شدید بعد از زایمان، آنتی باکتریال و ضد سرطان استفاده می  شده است (18-20). در مطالعات امروزه نیز بسیاری از کاربردهای دارویی زعفران از جمله آثار ضد آلزایمر، ضد التهاب، ضد تشنج (21، 22)، ضد افسردگی (23-26)، درمان سرطان (21)، بهبود سندرم پیش از قاعدگی (27)، دیسمنوره (28، 29)، پس درد زایمان (30) و خواص ضد درد (31-35)آن مورد بررسی قرار گرفته است. زعفران و مواد مؤثره آن، تأثیر مفیدی در درمان انواع مختلف دردهای نورولوژیک7 داشته و دارای آثار مسکن و خواب آور می باشد (31). مطالعه امین و همکار (2012) نشان داد که عصاره آبی و الکلی زعفران می توانند در درمان انواع مختلف دردهای نوروپاتیک استفاده شوند (35). شمس و همکاران (2009) نشان دادند تجویز عصاره زعفران به موش آزمایشگاهی قادر به القاء بی دردی می باشد (33). در مطالعه نصری و همکاران (2011)، تجویز عصاره اتانولی زعفران در موش آزمایشگاهی با دوز 5 میلی گرم بر کیلوگرم در فاز حاد و در دوز 16 میلی گرم بر کیلوگرم در فاز مزمن درد ناشی از تست فرمالین، اثر ضد درد را نشان داد (34). در مطالعه وحیدی و همکاران (2007)، تزریق داخل صفاقی عصاره زعفران به موش در آزمایش فرمالین، شدت درد را در مرحله مزمن کاهش داد؛ به گونه ای که اثر ضد  درد عصاره زعفران در دوز 2 میلی گرم بر کیلوگرم قابل مقایسه با اثر ضد درد سولفات مورفین در دوز 1 میلی گرم بر کیلوگرم بود (30). در مطالعه آقاحسینی و
همکاران (2008) تجویز کپسول 30 میلی گرمی زعفران 2 بار در روز در دو سیکل قاعدگی، باعث تخفیف علائم سندرم قبل از قاعدگی شد و از نظر عوارض جانبی بین دو گروه اختالف معنی داری مشاهده نشد (27). در مطالعه زینلی و همکاران
(2009) تجویز عصاره های مختلف زعفران به موش باردار با تحریک انقباضات رحمی، منجر به زایمان زودرس در موش شد (37). ابوعلی سینا در کتاب “قانون” از زعفران به عنوان یک داروی نشاط آور و آرام بخش یاد میکند و بیان می دارد که زعفران به صورت خوراکی برای زنانی که از درد زایمان رنج می بردند،جهت تسهیل زایمان استفاده می شده است         (38 ،18).
با وجود اینکه تاکنون مطالعات زیادی بر روی گیاهان دارویی صورت گرفته است، اما بر روی زعفران به عنوان گیاه بومی ایران که خواص ارزشمند آن در مطالعات مختلف به اثبات رسیده است، مطالعه ای که در امر زایمان بر روی انسان انجام شده باشد، مشاهده نشد، لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر مصرف خوراکیزعفران بر شدت درد زایمان انجام شد.
روش کار
این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده سه سو ناآگاه در سال 93 -1392 بر روی 60 زن بارداری که با درد زایمان به واحد زایشگاه بیمارستان 17 شهریور مشهد مراجعه کرده و واجد شرایط مطالعه بودند، انجام شد. حجم نمونه بر اساس مطالعه مقدماتی بر روی 20 نفر از واحدهای پژوهش، با درجه اطمینان 95 %و توان آزمون 80 %و با استفاده از فرمول مقایسه میانگین ها،30 نفر در هر گروه تعیین شد.
زعفران استاندارد خریداری شده از شرکت نوین زعفران مشهد زیر نظر مشاور داروساز، به صورت کپسول های حاوی 250 میلی گرم پودر کلاله خشک شده زعفران تهیه شد. کپسول های دارونما نیز حاوی 250 میلی گرم ماده بی اثر بود که زیر نظر داروساز تهیه شد.
نمونه گیری به روش آسان از بین مراجعین به محیط پژوهش در زمان حضور پژوهشگر انجام شد. تخصیص واحدهای پژوهش به دو گروه کپسول زعفران و پالسبو به صورت تصادفی از طریق برداشتن یکی از کدهای یک تا دو در مورد هر نمونه واجد شرایط صورت گرفت. واحد های پژوهش زنان نخست زایی بودند که دارای انقباضات خود به خود رحمی و دیالتاسیون 4-3 سانتی متر دهانه رحم، محدوده سنی 35-18 سال، شاخص توده بدنی 30  19/5  کیلوگرم بر متر مربع، سن بارداری 42-37 هفته کامل (بر اساس سونوگرافی سه ماهه اول یا اولین روز آخرین قاعدگی در صورت دقیق بودن)، بارداری تک قلو و نمایش سفالیک جنین بودند. معیارهای خروج از مطالعه شامل: مصرف هر گونه داروی گیاهی طی 48 ساعت قبل از شروع مطالعه، اعتیاد یا استفاده از انواع دخانیات و مشروبات الکلی، ابتلاء به عوارض بارداری (پره
اکالمپسی، خونریزی حین بارداری، تهدید به سقط، پارگی پیش از موعد پرده های جنینی بیشتر از 12 ساعت قبل از پذیرش مادر)، سابقه یا ابتلاء به هر گونه بیماری سیستمیک (دیابت، فشارخون باال، بیماری قلبی، کلیوی و …)، سابقه یا ابتلاء به بیماری های روانی،مشکالت گفتاری، شنیداری و ذهنی، عدم تناسب سر جنین با لگن مادر، وزن تخمینی جنین کمتر از 2500 گرم و بیشتر از 4000 گرم (بر اساس قانون جانسون)، اختالالت ضربان قلب جنین، وجود هرگونه ناهنجاری در جنین (بر اساس تشخیص سونوگرافی)، وجود مشکالت
مامایی (سابقه ناباروری و بارداری با روش های کمک باروری، خونریزی مهبلی بیش از عالمت زایمانی، جفت سرراهی، جدا شدن زودرس جفت، پلی هیدروآمنیوس و الیگوهیدروآمنیوس)، چندقلویی، سابقه جراحی روی رحم، دهانه رحم و مجرای زایمانی، وجود اندیکاسیون
سزارین و حساسیت به زعفران بود.
معیارهای خروج در حین مطالعه شامل: انصراف زائو از ادامه شرکت در مطالعه، عالئم زجر جنین (تاکی کاردی، برادی کاردی، افت دیررس، افت های متغیر شدید ضربان قلب جنین، دفع مکونیوم)، اختلال در سیر زایمان(بر اساس پارتوگراف زایمانی موجود در پروتکل وزارت بهداشت)، دکولمان، خونریزی بیش از عالمت زایمانی، استفاده از روش های تسکین درد دارویی، استفاده از تقویت دارویی در مرحله اول زایمان و نیاز به سزارین اورژانس بود.
ابزار مورد استفاده در این مطالعه شامل فرم مصاحبه شماره 1 ،فرم معاینه و مشاهده شماره 1 و 2( انتخاب واحد پژوهش، اطالعات حاصل از معاینه مهبلی و معاینه لگن، مشخصات فردی، سابقه مامایی، فرم مراقبت از مادر طی مرحله اول، دوم و سوم زایمان، اطالعات مربوط به زایمان و نوزاد، فرم پارتوگراف زایمانی)، مقیاس تطابق دیداری درد، مقیاس تطابق دیداری اضطراب، سونیکید، ساعت ثانیه شمار، دستگاه فشارسنج و دماسنج طبی بود.
مقیاس تطابق دیداری درد و اضطراب، یک خط 100میلی متری است که ابتدا و انتهای آن با اعداد صفر و 100 مشخص شده است؛ به گونه ای که عدد صفر،نشان دهنده عدم وجود درد یا اضطراب و عدد 100 معادل شدید ترین درد یا اضطراب می باشد. روایی و پایایی این مقیاس ها در مطالعات مختلف، از جمله مطالعه اظهری و همکاران (1391 )تأیید شده است(39).در پژوهش حاضر نیز پایایی با ضریب پایایی
0/81=r تأیید شد. جهت تعیین روایی فرم های مصاحبه و فرم های معاینه و مشاهده شماره 1 و 2 از روش اعتبار محتوا استفاده شد؛  بدین ترتیب که فرم ها پس از مطالعه جدیدترین کتب و مقاالت مرتبط تهیه و در اختیار 10 نفر از اعضاء هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد قرار گرفت و پس از لحاظ نظرات ایشان و اصالح نهایی، مورد استفاده قرار گرفت. فرم پارتوگراف زایمانی، ابزاری روا جهت کنترل پیشرفت زایمان و مورد تأیید وزارت بهداشت میباشد. پایایی فرم های مصاحبه و فرم های معاینه و مشاهده شماره 1 و 2 ،از طریق توافق ارزیابان تعیین شد؛ بدین ترتیب که در مطالعه مقدماتی که بر روی 10 نفر از واحدهای پژوهش انجام شد، فرم ها همزمان توسط پژوهشگر و فردی که از نظر علمی هم رتبه او بود به طور جداگانه تکمیل شد و با ضریب همبستگی r=0/83 وr=0/91 ،r=0/87 تایید شد.
پژوهشگر پس از کسب مجوز کتبی از کمیته اخالق دانشگاه علوم پزشکی مشهد به شماره 911184/3/45 و اخذ معرفی نامه کتبی از دانشکده پرستاری و مامایی مشهد و ارائه آن به ریاست محترم بیمارستان 17 شهریور مشهد و نیز مسئول محترم بخش زایشگاه این بیمارستان، نمونه گیری را آغاز کرد. پس از توضیح مختصر در مورد مطالعه و روش کار به مادر و تکمیل فرم رضایت کتبی شرکت در مطالعه توسط مادر ،پژوهشگر فرم های مربوط به معیارهای ورود و خروج را تکمیل کرد. به منظور تعیین شدت درد واحد پژوهش قبل از مداخله (ابتدای فاز فعال مرحله اول زایمان)، فرم مقیاس تطابق دیداری درد در اختیار واحد پژوهش قرار داده شد و از وی خواسته شد شدت دردی که احساس می کند را بر روی خطی که در فرم مربوطه ترسیم شده بود، علامت بزند. اضطراب قبل از مداخله نیز در همین زمان با استفاده از مقیاس تطابق دیداری اضطراب اندازه گیری شد. پس از ورود مادر به اتاق لیبر،راه وریدی جهت مادر برقرار شد، سپس یک عدد از کپسول های مورد نظر (زعفران یا پلاسبو که با کد مشخص شده بود)، توسط پژوهشگر به واحد پژوهش جهت مصرف خوراکی داده شد. شدت درد هر یک ساعت تا پایان فاز فعال مرحله اول زایمان و با استفاده از مقیاس دیداری درد توسط پژوهشگر اندازه گیری شد. کد های مربوط به کپسول های دارونما و زعفران ،تنها برای شرکت سازنده دارو مشخص بود و واحد پژوهش، پژوهشگر و فردی که تجزیه و تحلیل آماری را انجام می داد، از کدها بی اطلاع بودند. بدین ترتیب سه سوکور بودن مطالعه حفظ شد.الگوی انقباضات رحمی (شدت و تکرار و مدت انقباضات)، با دستگاه توکودینامومتر که هر 36 دقیقه به مدت 16 دقیقه بر روی قله رحم مادر (از روی شکم مادر) قرار داده می شد و همچنین از طریق لمس قله رحم با دست، تعیین و در فرم مربوطه ثبت شد. معاینه واژینال هر 2 ساعت و نیز با توجه به شرایط هر مادر (طول و شدت انقباضات رحمی و …)، توسط پژوهشگر صورت می گرفت. کنترل علائم حیاتی مادر، صدای قلب جنین و انقباضات رحم نیز بر اساس پروتکل وزارت بهداشت در بیمارستان های دوستدار مادر (40)، به ترتیب هر یک ساعت، هر 15 دقیقه و هر 36 دقیقه توسط پژوهشگر انجام شد. تکرار دوز دارو با در نظر داشتن عوارض جانبی احتمالی دارو، الگوی انقباضات رحمی1، الگوی ضربان قلب جنین و علائم حیاتی مادر ،هر 2 ساعت و حداکثر تا 3 دوز انجام شد. در صورت نیاز به تسکین درد هر کدام از واحدهای پژوهش با هر یک از روش های دارویی کاهش درد ،بی دردی دارویی طبق نظر مشاور زنان انجام شده و واحد پژوهش از مطالعه خارج    می شد. همچنین در صورت پیشرفت نامناسب زایمان (بر اساس پارتوگراف زایمانی)، مداخله بر اساس پروتکل وزارت بهداشت در مورد بیمارستان های دوستدار مادر صورت می گرفت. تمام اطلاعات مربوط به سیر لیبر و زایمان در فرم های مصاحبه ،معاینه و مشاهده     توسط پژوهشگر تکمیل و ثبت شد. پس از انجام کامل تجزیه و تحلیل، کدهای مربوط به زعفران و پلاسبو از شرکت سازنده اخذ شد.    داده ها پس از گردآوری با استفاده از نرم افزار آماری SPSS (نسخه 11/5)، روش های آمار توصیفی شامل شاخص های میانگین و انحراف معیار و روش های آمار تحلیلی شامل آزمون های کای اسکوئر، تی مستقل، من ویتنی و تحلیل واریانس انجام مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. جهت تأیید برخورداری متغیرهای کمی مطالعه  از توزیع طبیعی از آزمون های کولموگروف – اسمیرنوف و شپیرو ویلک استفاده شد. در آزمون های آماری انجام شده ضریب اطمینان 95% مد نظر قرار گرفت. سطح معناداری p کمتر از 0/5 در نظر گرفته شد

یافته ها :

جهت تعیین توزیع متغیرهای کمی از آزمون های کلموگروف- اسمیرنف و شپیروویلک استفاده شد و در ادامه با توجه به نرمال یا غیر نرمال بودن توزیع هر متغیر، آزمون های مربوطه انجام شد اکثر واحد های پژوهش (65%) در محدوده سنی 25-18 سال                              (میانگین سنی 4/7 ±23/7)، دارای تحصیلات متوسطه (56/7%)، خانه دار (98/3%)و شهرنشین (95%) بودند. بر اساس آزمون های آماری کای دو و تی مستقل، دو گروه از نظر این متغیرها و نیز متغیرهای شغل ،شاخص توده بدنی، میزان درآمد ماهیانه، سن بارداری، تعداد مراقبت های دوران بارداری و تعداد جلسات شرکت در کلاس های آمادگی برای زایمان اختلاف معناداری نداشتند و همگن بودند (0/05<p). همچنین دو گروه از نظر متغیرهای مداخله گر مانند نمره درد، اضطراب، خستگی و گرسنگی در شروع مطالعه، وضعیت های قرارگیری مادر در طول فاز فعال ،مقدار انجام ماساژ و طب فشاری همگن بودند (0/05<p) (جدول 1). در مرحله پس از مداخله ،میانگین نمره شدت درد در گروه زعفران به صورت معنی داری کمتر از گروه دارونما بود (0/001>p) (جدول 2).

بر اساس نتایج آزمون کای دو، نظر مادران در مورد درد زایمان در دو گروه مصرف کننده زعفران و دارونما تفاوت معناداری داشت (p<0/001)؛ بدین ترتیب که 4 نفر (13/3%) از مادران گروه مصرف کننده زعفران درد خیلی شدید ،25 نفر (83/3%) درد شدید و 1 نفر (3/3%)درد متوسط را گزارش کردند، در حالی که در گروه مصرف کننده دارونما این مقادیر به ترتیب 19 نفر (63/3%)، 11 نفر (36/7%) و 0/0% گزارش شد.

میزان اضطراب قبل از مداخله به عنوان یک متغیر مداخله گر در دو گروه مقایسه شد. نتیجه آزمون تی مستقل نشان داد بین دو گروه از این نظر تفاوت معناداری وجود نداشت (214=p). بر اساس نتایج آزمون آنالیز واریانس دو طرفه، فاکتور اضطراب قبل از مداخله ،به طور مستقل اثر آماری معناداری بر شدت درد نداشت (810=p). همچنین این متغیر به صورت متقابل با گروه نیز بر شدت درد تأثیر معناداری نداشت (130=p).

دو گروه از نظر اطلاعات مربوط به نوزاد تفاوت معناداری نداشتند. میانگین وزن نوزادان در گروه مصرف کننده زعفران 353/5±3080/3 گرم و در گروه دارونما 264/6±3185/0 گرم بود. میانگین دور سر نوزادان در گروه مصرف کننده زعفران 1/7±34/7سانتیمتر و در گروه دارونما 0/9±34/9 سانتی متر بود.

در هر دو گروه 2 نوزاد (6/7%) نیاز به احیاء پیدا کردند.

بحث

در مطالعه حاضر که با هدف تعیین تأثیر مصرف خوراکی زعفران بر شدت درد زایمان انجام شد، میانگین شدت درد زایمان در گروه مصرف کننده زعفران، 11/5% از گروه مصرف کننده دارونما کمتر بود و این اختلاف از نظر آماری معنی دار بود (0/001>p).

زعفران دارای اجزای مختلف از جمله کروسین ،سافرانال، فلاونوئید و کاروتنوئیدها می باشد (15). در مطالعات حیوانی اثر ضد دردی اجزای مختلف زعفران بررسی شده است؛ به گونه ای که نصری و همکاران (2011) در مطالعه خود تحت عنوان مهار درد و التهاب ناشی از تست فرمالین در موش های نر کوچک آزمایشگاهی با عصاره اتانولی زعفران و اجزای آن (کروسین و سافرانال) نشان دادند که هر دو فاز نوروژنیک و التهابی آزمون فرمالین تحت تأثیر عصاره الکلی زعفران قرار گرفته و کاهش می یابد و چنین نتیجه گرفتند که عصاره اتانولی زعفران، توانایی مهار فاز حاد درد ناشی از فرمالین را دارد و احتمالااحتمالاً این اثر تا قسمتی ناشی از سافرانال است. تحریک احتمالی مسیرهای وابسته به گیرنده های اپیوئیدی ،NMDA گلوتاماتی و نیتریک اکساید در مهار فاز حاد و مزمن درد دخالت دارند. همچنین عصاره الکلی، سافرانال و کروسین قادر به مهار التهاب و نیز مهار فاز دوم آزمون فرمالین بود که این فاز کاملاًکاملا التهابی بوده و روندهای ایجاد التهاب در آن دخیل هستند. داروهای مهار کننده سنتز پروستاگلندین (ضد التهاب های غیر استروئیدی) این فاز را به خوبی مهار می کنند. بنابراین محققین بیان کردند مهار التهاب و درد ناشی از فاز دوم آزمون فرمالین توسط عصاره الکلی و اجزاء مهم زعفران ممکن است به یکی از دلایل: مهار آنزیم سیکلواکسیژناز که آنزیم اصلی تولید کننده پروستاگلاندین است؛ و اثر شبه هورمون های گلوکوکورتیکوئیدی اجزای عصاره و تحریک رها شدن هورمون های قسمت قشر غده فوق کلیه باشد (34).

اربابیان و همکار (2009) در مطالعه خود تحت عنوان تأثیر عصاره آبی گیاه زعفران (Crocus sativus) بر درد مزمن ناشی از آزمون فرمالین در موش های کوچک آزمایشگاهی ماده ،در مورد مکانیزم احتمالی عصاره در کاهش درد مزمن چنین اظهار داشتند که زعفران تأثیر خود را بر کاهش درد، نه از طریق مهار تولید پروستاگلندین ها و مهار آنزیم سیکلواکسیژناز ،بلکه از طریق مهار آنزیم نیتریک اکساید انجام می دهد (41).

اجزای دیگر زعفران مانند فلاونوئید و کاروتنوئیدها دارای اثر آنتی اکسیدان بوده و با به دام انداختن رادیکال های آزاد مانند رادیکال های اکسیژن و سوپراکسید (42)، مانع تولید پروستاگلاندین ها می شوند (43). بنابراین یکی از مکانیسم های کاهش درد زعفران، مربوط به خاصیت آنتی اکسیدان آن می باشد. ترس و اضطراب حین زایمان باعث سفتی عضلانی و افزایش حساسیت به درد شده و آغازگر حلقه معیوب درد، ترس و سفتی عضلات می باشد (44، 45). حسین زاده و همکار (2009) در مطالعه خود نشان دادند که عصاره آبی زعفران و سافرانال (یکی از اجزاء مهم زعفران) باعث کاهش اضطراب در رت شده است (40).اما در مطالعه حاضر، فاکتور اضطراب قبل از مداخله، به صورت مستقل و نیز به صورت متقابل با گروه، ارتباط آماری معناداری با شدت درد زایمان نداشت. البته در مطالعه حاضر دو گروه از نظر میانگین نمره اضطراب قبل از مداخله با هم همگن بودند. علت این اختلاف نتایج می تواند ناشی از حجم کم نمونه مطالعه حاضر در ارزیابی این متغیر و یا روش و زمان سنجش اضطراب باشد که در دو مطالعه متفاوت بوده است. خاصیت ضد اسپاسم و شل کنندگی عضلانی زعفران در کتب طب سنتی (18)بیان شده و در مطالعات مختلف امروزی نیز مشاهده شده است (47-49) و بیان شده است که اثر زعفران، شبیه فعالیت دیازپام است و مانند دیازپام به عنوان یک بنزودیازپین، اثر ضد اضطراب ،مسکن و شل کنندگی عضلانی دارد (51، 50). در مطالعه حاضر زعفران می تواند از طریق اثر شل کنندگی عضلانی، در تخفیف درد زایمان مؤثر بوده باشد. در مطالعه حسین زاده و همکار (2009)، دوز 0/56 گرم بر کیلوگرم از زعفران، خواب کلی را افزایش داد و بیان داشتند که عصاره آبی- الکلی و سافرانال، اثر خواب آور و ضد اضطراب دارند (40). تیران و همکار (2004) اظهار داشتند که آروماتراپی، باعث ریلاکسیشن و خواب و افزایش ترشح آندورفین ها  میشود و از این طریق توانایی مادر را در کنار آمدن با محرک دردناک افزایش می دهد (52). در مطالعه حاضر این اثر زعفران (خواب آوری) نیز می تواند به عنوان یکی از مکانیسم های دخیل در کاهش درد زایمان مطرح باشد. گیاه زعفران دارای تانن می باشد. در مطالعه ایروانی (2009)، آویشن شیرازی باعث کاهش دیسمنوره اولیه شد (53)؛ در مطالعه حکمت زاده و همکاران (2011) نیز تخم شوید قادر به کاهش شدت درد زایمان بود (54). این محققین وجود تانن در گیاه آویشن و نیز تخم شوید را به عنوان یکی از علل کاهش درد بیان کردند. در مطالعه حاضر زعفران به دلیل دارا بودن تانن در کاهش درد زایمان مؤثر بود.

روسن (2002) اظهار داشت میزان رضایت از زایمان با کاهش میزان درد و فقدان عوارض جانبی طاقت فرسا ارتباط مستقیمی دارد (55). در مطالعه حاضر نظر مادران در مورد درد زایمان در دو گروه مصرف کننده زعفران و دارونما تفاوت معناداری داشت (p<0/001) و درصد کمتری از مادران در گروه مصرف کننده زعفران (13/3%) در مقایسه با گروه دارونما (63/3%)، درد خیلی شدید را گزارش کردند که این نتایج می تواند بیانگر میزان رضایت مادر از زایمان باشد. در مطالعه حاضر جهت کنترل دقیق تر مقوله درد ،افرادی که در حین زایمان نیاز به داروی مسکن داشتند، از مطالعه حذف شدند. بنابراین نتایج مطالعه به این گروه از افراد قابل تعمیم نمی باشد. لازم به ذکر است که در هیچ یک از واحدهای پژوهش دو گروه ،عارضه مادری مانند هیپرتون شدن رحم و عوارض نوزادی مشاهده نشد. از نقاط قوت این پژوهش، انجام مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی سه سو ناآگاه بود. تفاوت های فردی ،ژنتیکی و وضعیت روحی روانی واحدهای پژوهش بر نحوه پاسخگویی آنها به پرسشنامه ها اثر داشت که کنترل کامل آنها از عهده پژوهشگر خارج بود ولی سعی شد با انجام تصادفی سازی، این تفاوت ها تا حد امکان مرتفع شود که این جزء محدودیت های مطالعه حاضر بود.

نتیجه گیری

با توجه به یافته های این پژوهش به نظر می رسد زعفران بتواند بدون داشتن عارضه ای برای مادر و جنین، داروی مناسبی در جهت کاهش درد زایمان باشد.

تشكر و قدردانی

این مطالعه حاصل قسمتی از پایان نامه کارشناسی ارشد مصوب دانشگاه علوم پزشکی مشهد به شماره ثبت 911184/3/45 می باشد که در مرکز ثبت کارآزمایی بالینی با کد IRCT201205229830N1 به ثبت رسیده است. بدین وسیله از معاونت محترم پژوهشی داشگاه علوم پزشکی مشهد، همکاری صمیمانه کادر مامایی و پزشکان محترم بیمارستان 17 شهریور مشهد، مدیر عامل محترم شرکت نوین زعفران مشهد ،مادران شرکت کننده و تمام کسانی که ما را در انجام این مطالعه یاری کردند، تشکر و قدردانی می شود

نویسندگان :

صدیقه اظهری1، صدیقه احمدی2*، دکترحسن رخشنده3، 

دکترحوریه جعفرزاده4، سیدرضا مظلوم5

  1. مربی گروه مامایی، مرکز تحقیقات مراقبت مبتنی بر شواهد، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد ،ایران.
  2. دانشجوی کارشناسی ارشد مامایی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.
  3. استادیار گروه فارماکولوژی، مرکز تحقیقات فارماکولوژیک گیاهان دارویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.
  4. استادیار گروه زنان و مامایی، دانشکده پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد ،ایران.

5.مربی گروه پرستاری، مرکز تحقیقات مراقبت مبتنی بر شواهد، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران

دسته بندی بلاگ
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرداخت آنلاین

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از آخرین پیشنهادها و تخفیف های ما زودتر از بقیه با خبر شوید!
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت