بررسي مقايسه اي دوزهاي مختلف زعفران در بيماران مبتلا به افسردگي خفيف و متوسط

admin admin

چكيده

سابقه و هدف: افسردگي يك اختلال جدي، شايع و با احتمال عود است. شيوع اين بيماري 12 درصد جمعيت كلـيو ميزان بروز آن در طي يك سال 11/3 درصد است. در بسياري از مطالعات اخير اثرات متعدد باليني زعفران، ادويـه سـنتيايران گزارش شده است يكي از اين اثرات درمان افسردگي است.

 

 

مواد و روش ها: پژوهش كارآزمايي باليني  دو سو كور كنترل شده، روي شصت بيمار مبـتلا بـه افسـردگي خفيـف و متوسط مراجعه كننده به كلينيك خصوصي روان پزشكي ساري، به مدت شش هفته انجام شد. اثرات باليني ضـد افسـردگي40 و 80 ميلي گرم عصاره هيدرو الكلي زعفران با يكديگر مقايسه شد. به بيماران هر دو گروه همراه بـا زعفـران، روزانـه 30 ميلي گرم فلوكستين نيز تجويز شد. ابزار پژوهش مصاحبه اي ساختار يافته بـود كـه توسـط روان پزشـك براسـاس معيارهـاي راهنماي تشخيصي و آماري انجام شد و از آزمون  هاميلتون براي تشخيص افسردگي استفاده شد. بيماران به طور تصادفي بـه دو گروه تقسيم شدند. يك گروه  فلوكستين به همراه 40 ميلي گرم زعفران و گروه ديگر فلوكستين بـا همـان بـه همـراه 80 ميلي گرم زعفران دريافت كردند.

يافته ها: اثرات ضد افسردگي زعفران در هر دو گروه مشاهده شد اما در گروهـي كـه روزانـه 80 ميلـي گـرم زعفـران دريافت مي كردند اثرات باليني ضد افسردگي بارزتر بود (P<0/05) عوارض جانبي در دو گروه تفاوت  معني داري نداشـته است.

استنتاج: نتايج اين مطالعه نشان دهنده بيش تر بودن اثرات روزانه 80 ميلي گرم زعفران بـدون افـزايش عـوارض جـانبي در بيماران با افسردگي خفيف و متوسط سرپايي است بنابراين دوز پيشنهادي اين مطالعه براي درمان افسردگي با زعفران 80 ميلي گرم است. انجام پژوهش هايي به صورت كارآزمايي باليني در مقياس بزرگترو بدون تجويز داروي ديگر مـي توانـد درجهت تأييد اين نتايج كمك كننده باشد.

 

واژه های کلیدی : افسردگی،زعفران ، فلوکستین

 

مقدمه

به طور معمول افراد طيف وسيعي از حـالات خلقـي همــان انــدازه وســيع اســت. يكــي از تظــاهرات  شــايع را تجربه مي كننـد و  مجموعـه تظـاهرات عـاطفي نيـز بـه همان اندازه وسیع است.در طي دوره اختـلال افسردگي اساسـي كه حداقل دو هفته طول مي كشد، حداقل چهار علامـت از مجموعه علايـم  تغييـر اشـتها و وزن، تغييـر در الگـوي خواب، فقدان انرژي، احساس گناه، اشـكال در تمركـز،افكار عود كننده در مورد مرگ و خودكشـي بـه همـراه اختلال در عملكرد ديده مـي شـود (1). اگرچـه داروهـاي  متنوعي براي درمان اين اختلال وجود دارد ليكن تجربيات باليني بسياري روان پزشكان نشان داده كـه برخـي بيماران به دليل عوارض جانبي يا ترس از مصرف دارو هاي شيميايي همكاري مناسبي جهت مصـرف دارو ندارند كه اين امر منجر به عدم درمان بيمـاري مـي شـود .

مطالعات نشان داده اند كه طب گياهي مي توانـد هماننـد درمان هاي رايج افسردگي در بيماران مبتلا به افسـردگي خفيف تـا متوسـط مـؤثر باشـد (2). يكـي از ايـن گياهـان زعفران است، ايـن گيـاه از ارزشـمند تـرين محصـولاتك شاورزي ايران مي باشد و كشت آن از ديربـاز در ايـران رايج بوده است. زعفران جايگاه ويژه اي در محصـولات صادراتي ايران داشته و ايران از نظر ميزان توليـد زعفـران مقـــام اول در جهـــان را دارد(3). اثـــرات زعفـــران دربررسي هاي اخير در درمان افسردگي ثابت شده است(6-4). درچند كار آزمايي باليني اثرات زعفران با فلوكستين و نيز با ايمي پرامين مقايسـه شـده و نشـان داده شـده كـه اثرات درماني زعفران با اين داروها برابر است(7، 8). هـمچنين زعفران در مقايسه با پلاسبو اثرات درمـاني  مشخصـي  داشته است(9، 10). در تحقيقاتي كه تـاكنون در رابطـه بـااثرات ضدافسردگي زعفران انجام شـده ، دوز دقيقـي بـرمبناي ميلي گرم زعفران استفاده نشده است يا از يـك دوز ثابت زعفران استفاده كرده اند، لذا مطالعه حاضر بـا هـدف سنجش و مقايسه تاثير مقادير متفاوت زعفـران و بررسـي عوارض احتمالي در دوزه اي متفـاوت در افسردگي اساسي انجام شد.

مواد و روش ها

اين پژوهش بـه صـورت كارآزمـايي بـاليني دوسـوكور كنترل شده تصـادفي روي 60 بيمار سـرپايي كـه بـه كلينيك خصوصي روان پزشكي در شهرستان ساري مراجعه كرده بودند به مدت شش هفته انجام شـد تعـداد نمونه بر اساس مطالعات قبلي به دسـت آمـد. بيمـاران در  هنگام ورود توسط روان پزشكي مصـاحبه شـد و مطـابق معيار سنجش افسردگي هاميلتون، اختلال افسردگي خفيف تا متوسط تشخيص داده شدند نمره آزمون هاميلتون آن ها 7 تـا 18 بـوده اسـت. پـس از توضـيح درمورد پژوهش و اخـذ رضـايت آن هـا جهـت شـركت درطرح، از طريق نمونه گيري در دسترس انتخاب و به طـورتصادفي ساده به دو گروه تقسيم شدند. بيماران در طيف سني 20 تا 50 سال بودند، سابقه اخـتلال سـايكوتيك يـا سايكوز فعلي نداشتند، سابقه  دوره هاي مانيـا يـا هيپومانيـا نداشتند، فاقد اختلال بارز جسمي بودند، سابقه اعتيـاد بـه مواد مخدر يـا محـرك نداشـتند، دچـار عقـب مانـدگي ذهني بارز نبودند، طي چهار هفته قبل از مراجعـه داروي ضد افسردگي مصرف نكرده بودنـد، در دوران بـارداري یا شيردهي نبودند، همزمان با  درمان دارويي تحت روان درماني قـرار نداشـتند و افكـار خودكشـي يـا سـابقه اقدام به خودكشي نداشتند.

آزمون هاميلتون در سال 1960 جهت ارزيابي شـد تا فسردگي ابداع شد. آزمون استفاده شده در ايـن پـژوهش24 سوالي بود.  نمره هر سـوال از صـفر تـا دو بـود و نمـره كل آزمون صفر تا 50 بود در اين مطالعه نمره 7 يا كـم  تـر نرمال، 8 تا 12 افسردگي خفيف، 14 تا 18     افسردگي متوسـط، 19 تـا 22 افســردگي شـديد و بـالاتر از 22 افسردگي بسيار شديد در نظر گرفته شد. پرسشنامه توسـط درمانگر بر اساس مشاهده و مصاحبه تكميل شد(15 -13). با توجه به اينكه در سالمندان يا بيماراني  كه بيماري جسمي بارزي دارند، ممكن است علائم جسـمي ناشـي ازبيماري جسمي با شـكايات جسـمي ناشـي ازبيمـاري روان پزشكي تـداخل داشـته باشـند و موجـب كـاهش كـارايي آزمون شوند، اين دو  گروه از پژوهش خارج شدند.

پزشك ارزيابي كننده(فردي غير از پزشكي معـالج ) و نيـزبيماران از دوز زعفران تجويز شده بي اطلاع بودند ولـي از نوع داروهاي مصرفي آگاه بودنـد . بـه بيمـاران گـروه اول كپسول فلوكستين به ميزان 30 ميلي گرم روزانه به صـورت دو بار در روز(20 ميلي گرم صبح و 10 ميلي گرم ظهـر ) و كپسول زعفران به ميزان 40 ميلي گرم روزانه به صورت دو بــار در روز داده شــد . بــه بيمــاران گــروه دوم كپســول فلوكستين بـه ميـزان 30 ميلـي گـرم روزانـه بـه صـورت دوباردرروز و كپسول زعفران ميزان 80 ميلي گرم به صورت دو بــــار در روز داده شــــد . فلوكســــتين در روز اول 10 ميلـي گـرم،روز دوم 20 ميلـي گـرم و از روز سـوم 30 ميلي گرم داده شد كه اين روش براي ايجاد تحمل بيش تـر بيماران بوده است. زعفـران توسـط شـركت تسـلي مشـهد تهيه شده است. فلوكستين تجويزي ساخت كارخانه داروسازي لرستان بوده است. بيماران در شروع درمان، در انتهــاي هفتــه دوم و در انتهــاي هفتــه چهــارم بــر اســاس مصاحبه باليني روانپزشكي برمبناي DSM-4-R و نيز آزمون افسردگي هـاميلتون از نظـر پيشـرفت درمـان مـوردبررسي قرار گرفتند. در هر يك از ارزيابي ها بيماران به سه گروه عدم بهبودي، بهبودي نسبي و بهبودي كامـل تقسـيم شدند. در اين مطالعه عدم بهبودي به مـواردي اطـلاق شـدكه در مصاحبه بـاليني سـاختار يافتـه بـر اسـاس معيارهـايDSM-4-R تفــاوتي در علايــم بيمــاري آن هــا مشــاهده نميشد و نيز در نمره آزمون افسردگي هاميلتون نيز كاهش مشخصي وجود نداشت. تغييـرات بـارز در علايـم بيماري در زمـان مصـاحبه سـاخت يافتـه روان پزشـكي بـه همراه كاهش حداقل 6 نمره يا رسيدن نمره هاميلتون بيمار به كمتراز نمره پاتولوژيك در آزمون هـاميلتون بـه عنـوان بهبودي كامل در نظر گرفته شد. بيماران با تغييـرات نسـبيدر مصــاحبه روان پزشــكي و كــاهش كــم  تــر از 6 نمــره هاميلتون و نرسيدن نمره به كم تـر از نمـره پاتولوژيـك بـه عنوان گـروه بهبـودي نسـبي در نظـر گرفتـه شـدند. علـت تجويز فلوكستين هم زمان، محروم نكردن بيمـاران افسـرده از دارويي تأييد شده FDA بود. با توجه به اين كـه تجـويز زعفران در درمان افسردگي هنوز مورد تاييد كامل مجـامع بين المللي ذيصلاح قرار نگرفته است.

به علاوه بيماران از نظر بـروز عـوارض جـانبي و نيـزشدت آن بر اساس گزارش بيمار و معاينه توسط پزشك معالج مورد بررسي قرار گرفتند. عوارض جانبي خفيـف به مواردي اطـلاق مـي شـد كـه بـا  توصـيه هـا و اطمينـان بخشي به بيماران طي مدت كوتاهي رفع ميشود.

عوارضي كه بيمار ناگزير به قطع دارو مي شد يا پزشـك معالج، ادامه درمان با اين داروها را به صلاح نمي دانسـت به عنوان عارضه شـديد در نظـر گرفتـه مـي شـد . پـس ازجمع آوري داده ها با استفاده از نـرم افـزارSPSS  نسـخه19 و آزمون t گروه هاي مستقل و آزمون مربعات تجزيه و تحليل شدند.

يافته ها

از نظر جنسيت تفاوت معني داري بين دو گروه وجود نداشته است. در هر دو گروه 3 نفر بـه علـت عـدم مراجعه از مطالعه خارج شدند. بيمـاران هـر دو گـروه درطيف سني 20 تا 50 سال بودند، متوسط سـني گـروه 40 ميلي گرمـي 1/1± 28/2 و گـروه 80 ميلـي گرمـي    0/9± 30/1 سال بوده اسـت سـاير ويژگـي هـاي دموگرافيـك افراد شركت كننده در دو گروه در جدول شماره 1 نشان داده شده است. در گروهي كه 40 ميلي گرم زعفران، دريافت كردنـد در ارزيـابي روز چهـاردهم 10 نفر عدم بهبودي، 13 نفر بهبودي نسبي و 3 نفـر بهبـودي كامل داشتند و در گروهي كـه  80 ميلـي گـرم، زعفـران دريافت كردند، 10 نفـر عـدم بهبـودي، 12 نفـر بهبـودي نسبي و 5 نفر بهبودي كامل داشتند. تفـاوت دردو گـروه از نظـــر ميـــزان بهبـــودي در ارزيـــابي روز چهـــاردهم معني دار نبود. درارزيابي روز بيست و هشتم، در گروه 40 ميلي گرمي، 4 نفر عدم بهبودي، 11 نفر بهبودي نسـبي و  8 نفر بهبودي كامل و در گروه 80 ميلي گرم 2 نفـر عـدم بهبودي، 7 نفـر بهبـودي نسـبي و 17 نفـر بهبـودي كامـل داشتند. تفاوت دو گروه مورد مطالعه از نظر ميزان بهبودي در ارزيـابي روز بيسـت و هشـتم معنـي دار بـوده است ( جدول شماره 2). در ارزيابي روز چهاردهم 8 نفر از بيماران گروه 40 ميلي گرمي و 9 نفر از بيماران گـروه80 ميلي گرمي از عوارض جانبي خفيـف (subjective ) يا وجود علايم خفيـف در معاينـه (objective) شـكايت داشتند. عوارض مورد مطالعه در بيماران شـامل تهـوع يـااستفراغ، سرگيجه ، سردرد، خواب آلودگي، بـي خـوابي بوده است كه در ارزيابي روز چهـاردهم  ميـان دو گـروه تفاوت بارزي مشاهده نشده است. از نظر وجود عـوارض(تهوع يا استفراغ، سـرگيجه، سـردرد، خـواب آلـودگي،بي خوابي) روز بيست و هشتم نيز مورد بررسي قرار گرفتنـد  كه تفاوت معني داري در دو گروه مشاهده نشد (جـدول شماره 3). در هـيج يـك از دو گـروه عـوارض شـديدي كه موجـب قطـع مصـرف داروهـا توسـط بيمـار يـا قطـع تجويز آن ها توسط پزشك معالج باشد،گزارش نشد.

 

بحث

در اين مطالعه كنترل شده دو سو كور كه به صورت كارآزمايي باليني انجام شـده اسـت تـأثير درمـاني و نيـزعوارض جـانبي مقـادير 40 و 80 ميلـي گـرم زعفـران دردرمان افسردگي خفيـف يـا متوسـط در60 بيمارسـرپايي ارزيابي و مقايسه شـده اسـت. بـر اسـاس نتـايج بـه دسـت آمده تأثير باليني زعفران در درمـان افسـردگي خفيـف ومتوسط مشخص بوده اسـت . اثـرات ضـد افسـردگي دوز80 ميلي گرمي زعفران  بـارزتر بـوده اسـت بـه ويـژه دربررسي در دو گروه از نظر فراواني عوارض جانبي تفاوت معني دار مشاهده نشـده  اسـت                          اثرضـد افسـردگي زعفران كه در اين مطالعه مورد ارزيـابي قـرار گرفـت بـا نتايج مطالعات كارآزمايي انجام شده در اين زمينه هماهنگ است ، عصـاره گيـاه زعفـران در  بررسـي هـاي كنترل شده قبلي در درمان افسردگي مورد ارزيابي قـرارگرفته و تاثيرآن تاييد شده است(6- 4). برابري يـا  برتـري تأثير آن در مقايسه با فلوكستين، ايمـنی پـرامين و پلاسـبو گزارش شده اسـت (10- 7). در مطالعـه حاضـر نيـز  تأييـد زعفران در درمان افسردگي مشاهده شد. نكته مهم قابـل ذكر اين است كه كليه مطالعات قبلـي بـه بررسـي اثـرات ضد افسردگي زعفران در مقادير ثابت (fixed dose) آن پرداخته اند لذا تفاوت اثرات باليني در دوزهاي متفـاوت و اين كه چه دوزي مي تواند كـارآيي بهتـري در درمـان داشته باشد مشخص نشده است. مطالعه حاضر تنها مطالعه اي است كه به بررسي مقايسه اي مقادير متفـاوت زعفران در درمان      افسردگي پرداخته است. عوارض جانبي مورد بررسي در اين پژوهش در دو گروه تفـاوت معني داري نداشت بنا بر اين افزايش دوز در اين محـدوده تنها منجر به افزايش اثرات ضد افسردگي شده بدون اين كه عوارض جانبي بيش تري را ايجاد كند. در مطالعه آقا حسيني نيزعوارض جانبي زعفران شامل تهوع، سـردرد وخواب آلودگي با پلاسبو مقايسه شـده و  تفـاوت بـارزي مشاهده نشد(11) با توجه به اين كـه درمطالعـه مـا داروي فلوكستين نيز تجويز شده بـود احتمـال ايـن كـه بـيش تـر  عوارض مربوط به فلوكستين باشـد مطـرح  اسـت  بـه ايـن دليل كه با افزايش دوز زعفران تغييري در توزيع فراواني عوارض جانبي پديد نيامده است. در مطالعه آخونـد زاده و همكاران نيز تهوع، سردرد؛ بـي خـوابي جـزء عـوارض شايع بوده است(12) كه با نتـايج مطالعـه حاضـر مطابقـت دارد ولي در مطالعه آن ها تعريق، تپش قلب و ترمور نيز ذكر شده كه در مورد بيماران مورد بررسـي ايـن مطالعـه ديده نشـد . ضـمن ايـن كـه در پـژوهش آن هـا  عـوارض جانبي ناشي از تجـويز مقـادير متفـاوت زعفـران بررسـي  شده و تأثير دوز روزانـه بررسـي نشـده اسـت. بـر اسـاس نتايج مطالعه حاضركه همسو با نتايج مطالعات انجام شده در اين زمينه است. مي توان گفت در دوزهـاي درمـاني،عوارض زعفران چندان قابل توجـه نيسـت. پژوهش گران اين مطالعـه ضـمن تشـكر از معاونـت پژوهشـي دانشـگاه علوم پزشكي مازندران جهت تأمين بخشي از هزينه هاي اين مطالعـه، براي تعميم بـيش تر نتايج اين مطالعه بررسي هاي كارآزمايي باليني با تعداد بيماران بـيش تـر و چند مركزي بودن را پيشنهاد مي كنند.

 

نویسندگان: سيد محمد موسوي[1]       مهشيد احمدي[2]       مژگان اميني[3]       بيتا وزير زاده[4][5] 

[1] . استاديار، گروه روانپزشكي، دانشگاه علوم پزشكي مازندران، ساري، ايران

[2] . استاديار، گروه پزشكي اجتماعي، دانشگاه علوم پزشكي مازندران، ساري، ايران

[3] . دستيار روانپزشكي، گروه روانپزشكي، دانشگاه علوم پزشكي مازندران، ساري، ايران

[4] E تاريخ دريافت : 15/11/1391           تاريخ ارجاع جهت اصلاحات : 20/6/1392           تاريخ تصويب : 21/2/

[5] . كارشناس شيمي، شركت زعفران تسلي، مشهد، مشهد، ايران

دسته بندی بلاگ
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرداخت آنلاین

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از آخرین پیشنهادها و تخفیف های ما زودتر از بقیه با خبر شوید!
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت