اثر مصرف آب زرشک (بربریس ولگاریس) بر فشارخون افراد مبتلا به دیابت نوع 2

admin admin

چکیده:

سابقه و هدف: اغلب بیماران مبتال به دیابت به پرفشاری خون باال مبتلا میشوند. آب زرشک سرشار از پلیفنل ودارای خواص آنتی اکسیدانی است. این مطالعه با هدف تعیین تأثیر مصرف آبزرشک بر فشارخون افراد مبتال به دیابت نوع ۲ انجام شد.
مواد و روش ها: این كارآزمایی بالینی تصادفی در 42 بیمار مبتلا به دیابت نوع 2 ،در سال 92 در شهر بابل در دو گروه مداخله (21 نفر) و شاهد (21 نفر)، انجام شد. افراد تحت مداخله به مدت هشت هفته روزانه 200 میلی لیتر آب زرشک دریافت کردند و در گروه شاهد  مداخله ای انجام نشد.
پرسشنامه های اطالعات عمومی و یادآمد غذایی سه روزه بیماران از طریق مصاحبه تکمیل شد. اندازه گیری های فشار خون و تنسنجی پیش و پس از  مداخله انجام شد. کد IRCT201409031640N14 .
یافته ها: دو گروه از نظر جنس و سن تفاوت آماری معناداری نداشتند. میانگین نمایه توده بدن، مواد مغذی دریافتی و نوع داروهای مصرفی در طول مطالعه تغییری نداشت. اختالف آماری معناداری بین میانگین فشارخون سیستولی (0001/0 >p )و دیاستولی ( 3 درصد<p )پیش با پس از مداخله در گروه مصرفکننده آبزرشک مشاهده شد. در گروه مصرف كننده ی آب زرشک در مقایسه با گروه شاهد كاهش معناداری در فشار خون سیستولی .شد مشاهده( p>0/003) دیاستولی و( p>0/0001)
نتیجه گیری: با توجه به مطالعه حاضر آبزرشک ممکن است اثار مفیدی بر فشار خون بیماران مبتال به دیابت نوع 2 داشته باشد.

مقدمه:
دیابت یک مشکل عمده بهداشتی در دنیا و یک اختالل متابولیکی مزمن است که 5 درصد از جمعیت جهان را در بر میگیرد (4-1 .)در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 شیوع پر فشاری خون 63 درصد تا 75/8 درصد است (5 .)پرفشاری خون در بیماران دیابتی خطر عوارض مربوط به عروق کوچک و عروق بزرگ، ابتال به بیماری قلبی -عروقی، نفروپاتی، رتینوپاتی و نوروپاتی را تسریع میکند (8-6 .)
فواید کاهش فشار خون در افراد مبتلا به دیابت با توجه به نتایج به دست آمده از درمان های معمول پرفشاری خون نشان داده شده است (9 .)
پر فشاری خون سبب اختلال در عملکرد آندوتلیال و در نهایت سبب پیشرفت آترواسکروز و بیماری قلبی -عروقی میشود. ترکیب های پلیفنلی عملکرد آندوتلیال را بهبود و فشار خون را کاهش میدهند(10 .)ثابت شده كه كنترل شدید بیماری دیابت در كاهش عوارض بالینی آن مؤثر است، اما با كنترل بهینه قند خون نمیتوان از بروز عوارض به طور كامل جلوگیری كرد(11).طی سال های گذشته
تلاش های زیادی در زمینه یافتن روش های درمانی دیگر که بتواند سبب کاهش عوارض ناشی از دیابت شود، انجام شده است. امروزه استفاده از برخی میوه ها و سبزی ها و مواد غذایی فراویژه به شدت مورد توجه است.

از دیدگاه طب سنتی میوه گیاه بربریس ولگاریس دارای خاصیت ضد فشار خون است. این گیاه به طور وسیعی در کوهستان های شمال شرق ایران رویش دارد و به  صورت های مختلفی مصرف می شود(12).  مطالعه ها نشان داده اند که آب زرشک سرشار از   ترکیب های  آنتیاکسیدانی است که مهم ترین آنها بربرین1، بربامین2، پالماتین3، اگزاکانتین4، مالیک اسید5 و بربروبین6  هستند(4، 14، 13) یک مطالعه در این زمینه نشان  میدهد که مصرف زرشک سیاه فرآوری شده در سرکه سیب در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 تأثیری روی فشار خون این افراد نداشته است(51)، اما مطالعه ای دیگر نشان داد که مصرف عصاره آبی میوه زرشک دانه دار کوهی سبب کاهش  معنادار فشار خون شد(21).

Berberine با توجه به اینکه  مطالعه های محدودی در جهان در ارتباط با آب زرشک و اثر آن روی فشار خون انجام شده است و از طرفی میوه زرشک در کشور ما در دسترس عموم قرار دارد و سرشار از مواد آنتی اکسیدانی است، این مطالعه با هدف تعیین اثر آب زرشک بر فشار خون افراد مبتلا به دیابت نوع 2 انجام شد .

مواد و  روش ها:

مطالعه حاضر، یک کارآزمایی بالینی تصادفی1  است که با مراجعه بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 به انجمن دیابت ایران شعبه شهرستان بابل در سال 1392 انجام شده است. نمونه های مورد مطالعه از میان بیمارانی انتخاب شدند که بیشتر از  شش ماه از زمان تشخیص بیماری آن ها گذشته بود و تمایل به همکاری داشتند. سن، جنس ،قد، وزن، نمایه توده بدنی2، طول مدت ابتلا به دیابت، داروهای مصرفی و سابقه ابتلا به بیماری های مختلف بیماران ثبت شد. بیمارانی که مبتلا به بیماری های هپاتیت، ایدز و سایر بیماری های عفونی و نارسایی مزمن کلیه بودند، قند خون خود را با انسولین کنترل  میکردند، سیگاری بودند و طی یک ماه گذشته از مکمل های تغذیه ای استفاده کرده بودند، وارد مطالعه نشدند. این کارآزمایی بالینی مرکز ثبت کارآزمایی بالینی ایران با کد IRCT201409031640N14R2 ثبت شد .

روش اجرای مداخله:

در این مطالعه نمونه ها بانمونه گیری آسان1 انتخاب شده و تقسیم افراد بین  گروه ها به صورت تصادفی طبقه بندی شده2 انجام شد .

46 بیمار شرکت کننده در این مطالعه براساس جنس به دو گروه طبقه بندی شدند. هر فرد به طور تصادفی به یکی از دو گروه دریافت کننده آب زرشک و شاهد اختصاص داده شد. از این تعداد 42 نفر مطالعه را به اتمام رساندند. بیماران گروه مداخله، آب زرشک تهیه شده از زرشک بی دانه آبی کارخانه قاین سرشک را به مدت هشت هفته و به میزان 200 سی سی روزانه در دو نوبت صبح و عصر و هر نوبت 100 سی سی دریافت کردند و در گروه شاهد مداخله انجام نشد. پرسشنامه های اطلاعات عمومی و یادآمد خوراک غذایی سه روزه بیماران از طریق مصاحبه حضوری برای  تمام بیماران تکمیل شد. در ابتدا و پایان هفته هشتم از بیماران 7 سی سی خون بعد از 12-14 ساعت ناشتایی گرفته شد و  برای کنترل مصرف ،آب زرشک هر  دو هفته در بسته های یک لیتری در اختیار بیماران قرار  میگرفت و همچنین یک لیوان مدرج  برای اندازه گیری آب زرشک به بیماران داده شد .

عصاره آب زرشک از نظر میزان  پلیفنل و تانن درهر 100 سی سی، در ابتدای مطالعه آنالیز و اندازه گیری شد. پیگیری بیماران در این پژوهش 15 روز یک بار از طریق تماس تلفنی و مراجعه به منازل  برای تحویل آب زرشک انجام شد. در پایان مطالعه با شمارش پاکت های خالی آب زرشک، میزان رعایت بیماران از نظر مصرف آب زرشک  ارزشیابی  شد و بیمارانی که بیش از 10 نوبت آب زرشک را مصرف نکرده بودند از تحقیق کنار گذاشته شدند. همچنین هر بار آب زرشک به میزان بیشتر از نیاز در اختیار بیماران قرار گرفت تا اگر کسی از افراد خانواده از آب زرشک استفاده کرد، مشکلی پیش نیاید. همچنین از بیماران در مورد عوارض احتمالی آب زرشک سوال شد. تحمل آب زرشک در بیماران خوب بود و عوارضی گزارش نشد .

دراین تحقیق از بیماران داوطلب وارد شده به مطالعه برگه رضایتنامه آگاهانه اخذ شد و این تحقیق از نظر رعایت اصول اخلاقی  از سوی کمیته اخلاق انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور  تایید شد .

اندازه گیری های تن سنجی، بیوشیمیایی و فشارخون:

وزن هر بیمار با لباس سبک و با ترازوی باسکولی راسا، با دقت 100 گرم و قد هر بیمار در حالت بدون کفش  با متر نصب شده روی دیوار با دقت 0. 5 سانتی متر اندازه گیری شد. سپس نمایه توده بدنی بیماران از رابطه  (وزن به کیلوگرم تقسیم بر توان دوم قد به متر) محاسبه شد. غلظت هموگلوبین گلیکوزیله خون به روش کروماتوگرافی تبادل یونی و با استفاده از کیت شرکت Lapsysem (Italia) اندازه گیری شد. فشار خون سیستولی و دیاستولی با استفاده از فشارسنج جیوه ای در بازوی راست پس از  پنج دقیقه استراحت، در وضعیت نشسته و با دقت mmHg2 در آغاز و پایان مطالعه اندازه گیری شد.  اندازه گیری فشارخون در دو نوبت انجام و میانگین آن منظور  شد .

ارزیابی رژیم غذایی:

پرسشنامه یادآمد خوراک سه روزه بیماران  ( دو روز هفته و یک روز تعطیل) از طریق مصاحبه حضوری در شروع و پایان هفته های چهارم و هشتم  (پایان مطالعه) برای  تمام بیماران تکمیل گرد شد.  میزان دریافت کل انرژی ،کربوهیدرات، فیبر، کل چربی، اسیدهای چرب اشباع ،MUFA و PUFA، کلسترل و ویتامین های E و C در شروع مطالعه و پایان  هفته های چهارم و هشتم(پایان مطالعه) با نرم افزار تغذیه ای Nutritionist IV برای  تمام بیماران برآورد شد .

ارزیابی آب زرشک:

نحوه تولید آب زرشک  به این شکل بوده که میوه زرشک ابتدا آبگیری و سپس عصاره وارد مخازن شده و پس از افزودن عصاره اسید سیتریک)  5/0 درصد(  و شکر  )حدود 5 درصد(،  پاستوریزه و بسته بندی می شد.  میزان  پلیفنل تام آب زرشک  با روش فولین سیوکالتیو اندازه گیری شد که میزان آن mg GAE/L 2403 بود) 61(.

ارزیابی آب زرشک:

نحوه تولید آب زرشک  به این شکل بوده که میوه زرشک ابتدا آبگیری و سپس عصاره وارد مخازن شده و پس از افزودن عصاره اسیدسیتریک(  5/0 درصد)  و شکر  (حدود 5 درصد)،  پاستوریزه و بسته بندی می شد.  میزان  پلیفنل تام آب زرشک  با روش فولین سیوکالتیو اندازه گیری شد که میزان آن 2403mg  GAF/F بود( 61).

آنالیز آماری داده ها:

حجم نمونه براساس فشارخون سیستولی با در نظر گرفتن سطح اطمینان 59 درصد و توان آزمون برابر 90 درصد محاسبه شد. تجزیه و تحلیل آماری  داده ها با نرم افزار SPSS نسخه 17  انجام شد. برای مقایسه متغیرهای کیفی مخدوش کننده  (جنسیت، استعمال سیگار، نحوه کنترل دیابت و مصرف داروهای ضد فشار خون) بین دو گروه از آزمون مجذور خی1 استفاده  شد. در این مطالعه چون توزیع تمام متغیرهای کمی بر مبنای آزمون ک ُولموگرو- اسمیرنُو2 نرمال بود،  بنابراین متغیرهای کمی که در طول مطالعه تنها دو بار اندازه گیری شده بودند  برای مقایسه میانگین آن ها در هر گروه از آزمون تی زوجی3 و برای مقایسه میانگین  آنها بین دو گروه از آزمون تی4 استفاده شد. در این مطالعه  برای مقایسه میانگین انرژی دریافتی و اجزای رژیم غذایی در هر یک از دو گروه مورد مطالعه، از آزمون آنالیز واریانس برای  داده های تکراری5 استفاده شد،  زیرا در طول مطالعه این  متغیرهای مخدوش کننده کمی سه بار  اندازه گیری شده بودند .P کمتر از 5 درصد  معنادار در نظر گرفته شد .

یافته ها

از مجموع 46 بیمار شرکت کننده در این مطالعه،  دو بیمار از گروه دریافت کننده آب زرشک و  دو بیمار از گروه شاهد به دلیل ابتلا به   بیماری های مختلف، تغییر در داروهای مصرفی و مسافرت از مطالعه کنار گذاشته شدند .42 بیمار( 21 نفر در گروه آب زرشک و 21 نفر در گروه شاهد) مطالعه را به پایان رساندند .

در این مطالعه از نظر جنس، استعمال سیگار ،مصرف داروهای کاهنده قندخون ،داروهای کاهنده چربی خون و داروهای کاهنده فشار خون تفاوت آماری  معناداری بین دو گروه مشاهده نشد.

میانگین سن بیماران در گروه دریافت کننده آب زرشک و گروه شاهد به ترتیب 8±57 و 7±54 سال بود و مدت زمان ابتلا به دیابت در گروه  دریافت کننده  آبزرشک و گروه شاهد به ترتیب 1/3±5/9 و 1/7±5/95 سال بود که در هر دو مورد تفاوت آماری  معنادار بین دو گروه وجود نداشت.میانگین، انرژی، پروتئین، فیبر ،کل چربی، اسیدهای چرب اشباع ،MUFA، PUFAو کلسترول دریافتی در شروع و پایان مطالعه بین دو گروه مورد مطالعه تفاوت آماری  معناداری را نشان نداد. همچنین در هر گروه، در پایان مطالعه هیچ تغییرمعناداری از نظر متغیرهای  ذکر شده بالا در مقایسه با شروع مطالعه مشاهده نشد .در شروع مطالعه دو گروه مورد بررسی از نظر میانگین وزن، نمایه توده بدن،هموگلوبین A1c خون، فشارخون سیستولی و دیاستولی تفاوت آماری  معناداری با یکدیگر نداشتند

در پایان مطالعه هموگلوبین A1c خون در گروه دریافت کننده آب زرشک در مقایسه با گروه شاهد تفاوت آماری  معناداری نشان نداد. در طول مطالعه فشارخون سیستولی در گروه دریافت کننده آب زرشک به طور  معناداری کاهش یافت  (0/0001>p) و این کاهش در مقایسه با گروه شاهد معنی دار بود( 0/0001>p؛ ).

در طول مطالعه فشارخون دیاستولی در گروه دریافت کننده آب زرشک به طورمعناداری کاهش یافت (0/03>P) و این کاهش در مقایسه با گروه شاهد  معنادار بود( 0/003>p؛ ).

بحث:

در مطالعه حاضر مصرف آب زرشک سبب کاهش  معنادار فشار خون سیستولی و دیاستولی در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 شد. همچنین در  بیشتر  مطالعه های پیشین دیده شده که مصرف میوه زرشک سبب کاهش فشار خون سیستولی و دیاستولی در افراد مبتلا به پرفشاری خون شده است(1()و همچنین نتایج مطالعه ای که روی تأثیر عصاره میوه زرشک سیاه روی فشار خون و وزن بیماران مبتلا به کبد چرب   غیر الکلی انجام گرفته بود، نشان  میدهد که عصاره میوه زرشک سیاه سبب کاهش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک دشده است (17). ولی یک مطالعه نشان داد که مصرف زرشک سیاه فراوری شده در سرکه سیب تأثیری بر روی فشار خون ندارد( 15). اثر کاهندگی فشار خون میوه زرشک  میتواند به  دلیل برخی از  ترکیب های آن از قبیل aqueous و بربرین باشد. در یک مطالعه نشان داده شده است که aqueous موجود در عصاره میوه زرشک از طریق کاهش مقاومت کل عروق محیطی به طور  معناداری سبب کاهش فشار خون سیستمی در یک مدل حیوانی مبتلا به پرفشاری خون شده است که در واقع aqueous به صورت گشاد کننده عروق  (وازودیلاتور) عمل  میکند(.18)

تأثیر بربرین موجود در میوه زرشک بر فشارخون  به طور عمده ازطریق سیستم عصبی مرکزی است. عمل وازودیلاتوری آن از طریق تأثیر بر   عضله های صاف عروق است. بربرین سبب آزاد شدن EDRF (فاکتور  شلکننده مشتق از اندوتلیوم)از آندوتلیوم سرخرگ شده که EDRF باعث بالارفتن CGMP درون سلولی و گسترش اثر وازیلاتوری عروق می شود. همچنین بربرین، جاتروریزین، بربامین ،هیدروکسی آکانتین و تتراندرین موجود در میوه زرشک باعث بلوک کانال های کلسیمی می شوند و از این طریق نقش مهمی را درکاهش فشارخون دارند .

گرچه مطالعه گل زرند و همکارانش نشان داد که زرشک روی فشار خون تأثیری ندارد، اما به نظر می رسد این  تفاوت با سایر  مطالعه ها به  دلیل کم بودن مقدار مصرف بربریس ولگاریس باشد. زرشک سرشار از   ترکیب های پلی فنلی است که به نظر می رسد اثر آن در کاهش فشار خون به  دلیل همینترکیب های  پلیفنلی باشد(21).

مطالعه ها نشان داده اند که پلی فنلهای موجود در شکلات سیاه، چای سبز و چای سیاه سبب کاهش فشار خون افراد دچار پرفشاری خون شده است( 20، 19). در واقع پلی  فنلها با خاصیت آنتی اکسیدانی که دارند سبب کاهش استرس اکسیداتیو در بدن، افزایش تولید نیتریک اکساید و بهبود عملکرد اندوتلیال شده و از این طریق سبب پیشگیری و کاهش پرفشاری خون می شوند(21).

مطالعه حاضر نشان داد که مصرف آب زرشک باعث کاهش  معناداری در فشارخون سیستولی و دیاستولی درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 شد، با توجه به اینکه در ابتدای مطالعه مقادیر فشارخون سیستولی و دیاستولی بالاتر از محدوده طبیعی بوده و در پایان مطالعه در محدوده طبیعی قرار گرفته، این کاهش از نظر بالینی هم  معنادار است .

تعیین مکانیسم دقیق اثر آب زرشک بر کاهش فشار خون و حداقل مقدار مورد نیاز آن مستلزم مطالعه های بیشتر است. از نقاط ضعف این مطالعه استفاده نکردن از دارو نما در گروه شاهد و همچنین مشابه نکردن رژیم های غذایی دو گروه در ابتدای مطالعه می باشد است

نتیجه گیری:

با توجه به اثر کاهندگی فشار خون سیستولی و دیاستولی آب زرشک، می توان آن را به عنوان  پیشگیری کننده بیماری های قلبی– عروقی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 توصیه کرد. همچنین در صورتی که   مطالعه ها با مدت  طولانی تر نیز اثربخشی آن را نشان ٰدهند می توان از آن به عنوان مکمل داروهای پایین آورنده فشارخون استفاده کرد.

 

نویسندکان:

فاطمه لزوی1، پروین میرمیران2*، گلبن سهراب3، نرگس اشکوری4، مهدی هدایتی5، سمانه اکبرپور6

  • دانشگاه علوم پزشكی بابل
  • مرکز تحقیقات تغذیه، پژوهشكده غدد درون ریز و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی
  • گروه تغذیه بالینی و رژیم درمانی، دانشكده علوم تغذیه و صنایع غذایی، دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی
  • انجمن دیابت ایران- بابل
  • مرکز تحقیقات سلولی و مولكولی، پژوهشكده غدد درون ریز و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی

مرکز تحقیقات پیشگیری از  بیماری های متابولیک، پژوهشكده غدد درون ریز و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی

دسته بندی بلاگ
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرداخت آنلاین

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از آخرین پیشنهادها و تخفیف های ما زودتر از بقیه با خبر شوید!
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت